Arsenik zehirlenmesinin belirtileri nelerdir?

Meslek Hastalıkları Listesi arsenik için iki ayrı kalem açar ve klinik tabloları birbirinden belirgin biçimde ayırır. Sınav sorularının ayrım noktası budur.

A-I/a — Arsenik ve bileşikleri (arsenikli hidrojen dışında)

Akut form (yükümlülük süresi 1 ay):

• Akut gastrointestinal bozukluklar: kusma, koleriform diyare, mide-bağırsak krampları, eksikoz (susuz kalma)
• Serebrospinal bozukluklar: baş ağrısı, bilinç bozuklukları, deliryum, kas krampları

Kronik form (yükümlülük süresi 1 yıl):

ATSDR aynı doğrultuda, uzun süreli düşük düzeyli inorganik arsenik maruziyetinin "derinin kararması ve avuç içi, ayak tabanı ile gövdede küçük 'nasır' veya 'siğil' görünümünde lezyonlar" yaptığını bildirir; düşük düzeyli maruziyette bulantı-kusma, alyuvar ve akyuvar üretiminde azalma, ritim bozukluğu, damar hasarı ve el-ayakta "karıncalanma" hissi tanımlar.

Biyolojik izlem: "Tanı için, gerektiğinde, idrar, dışkı, tırnak ve saçlarda arsenik miktarı tayin edilir. B.A.L. verilerek yapılan provokasyon ile arsenüri sağlanır." Arsenik saç ve tırnakta biriktiği için bu iki doku geçmiş maruziyetin göstergesidir.

A-I/b — Arsenikli hidrojen / arsin (AsH₃)

Arsin gazı, arseniğin diğer bileşiklerinden tamamen farklı bir tablo yapar: hedef alyuvardır.

• Akut (yükümlülük süresi 15 gün): baş ağrısı, karın ağrısı, nevralji, parestezi; hemoliz, hemolitik ikter, hemoglobinüri, anüri, akut böbrek yetmezliği
• Kronik (yükümlülük süresi 1 yıl): baş ağrısı, kas ağrısı, uykusuzluk; anemi (bazofil granülasyonlu Cabot halkaları); böbrek fonksiyon bozukluğu
• İzlem: idrarda, dışkıda ve kusmukta arsenik tayini

Arsin, arsenik bileşikleriyle kirlenmiş asitlerin metallere etkimesi, arsenikli cevherlerin kuvvetli asitlerle işlenmesi, ferrosilisyum veya mangan silisitlerin neme maruz kalması, asit saklanan tank ve kazanların temizlenmesi gibi işlerde istenmeden açığa çıkar.

Mesleki maruziyet sınır değeri. Kimyasal Yönetmeliğinin ekinde "Arsenik ve bileşikleri (As olarak)" için TWA (8 saat) 0,01 mg/m³'tür (CAS 7440-38-2) — listedeki en katı metal değerlerinden biridir.

Riskli işler: arsenikli minerallerin elde edilmesi ve işlenmesi, sülfürik asit yapımında arsenikli piritin kavrulması, piroteknik, ilaç sanayii, arsenikli pestisit ve kereste emprenye maddeleri yapımı, lastik sanayii (vulkanizasyon), cam ve seramik sanayii, tabaklıkta tüy ve kılların temizlenmesi, post-kürk boyanması, şarapçılık.

Kanserojenlik. DHHS ve EPA inorganik arseniği bilinen insan kanserojeni, IARC inorganik arseniği insanda kanserojen (Grup 1) kabul eder; yutulması deri, karaciğer, mesane ve akciğer kanseri, solunması akciğer kanseri riskini artırır (ATSDR ToxFAQs). Türk mevzuatı da kronik arsenik zehirlenmesi tablosunun içine doğrudan "deri, solunum yolları ve karaciğer kanserleri"ni yazmıştır.