Karbon monoksit zehirlenmesi belirtileri nelerdir?

Kısa cevap

Akut karbon monoksit zehirlenmesinde baş ağrısı, bulantı-kusma, baş dönmesi, bulanık görme, konfüzyon, göğüs ağrısı, halsizlik, kalp yetmezliği, nöbet ve koma; kronik maruziyette uyku ve bellek bozukluğu, parkinsonizm, görme-konuşma bozukluğu ile kalp-dolaşım bozuklukları görülür. Karbon monoksit, hemoglobine oksijenden çok daha güçlü bağlanarak karboksihemoglobin (CO-Hb) oluşturan renksiz ve kokusuz bir gazdır; dokulara oksijen taşınmasını engelleyerek kimyasal boğucu etki gösterir. İzlem parametresi tam kanda CO-Hb'dir.

Son 17 sınavda 13 soruModül 8 · Kimyasal RisklerMevzuat kontrolü: 11 Eki 2026Onaylandı: 11 Eki 2026
Bu sayfada

Ayrıntı

Etki mekanizması: kimyasal boğucu. Karbon monoksit renksiz, kokusuz ve tahriş etmeyen bir gazdır — bu üç özellik birlikte, maruz kalan kişinin tehlikeyi fark etmesini imkânsız kılar. CO hemoglobine oksijenden çok daha yüksek afiniteyle bağlanarak karboksihemoglobin (CO-Hb) oluşturur; böylece kan oksijen taşıma kapasitesini kaybeder ve dokular hipoksik kalır. Bu yüzden CO, oksijeni havadan uzaklaştıran basit boğucular (azot, metan, karbon dioksit) grubunda değil, kimyasal boğucular (CO, hidrojen siyanür, hidrojen sülfür) grubunda sınıflanır — sınavda doğrudan bu ayrım sorulur.

Akut zehirlenme: bilinç kaybı, kas krampları, kalpte ritim bozukluğu, solunum yetmezliği. ATSDR tabloyu genişletir: "Baş ağrısı, bulantı, kusma, baş dönmesi, bulanık görme, konfüzyon, göğüs ağrısı, halsizlik, kalp yetmezliği, nefes almada güçlük, nöbet ve koma" bildirilmiştir; yüksek düzeylere maruziyet hayatı tehdit eder ve CO zehirlenmesi ABD'de zehirlenmeye bağlı ölümlerin başta gelen nedenidir. Kalp veya akciğer hastalığı olanlar CO'nun toksik etkilerine daha duyarlıdır.

Kronik maruziyet:

SistemEkteki bulgu
Sinir–psişikUyku bozuklukları, bellek bozuklukları, parkinsonizm, görme ve konuşma bozuklukları
Kalp–dolaşımFonksiyonel veya organik kalp ve dolaşım bozuklukları

CO da parkinsonizm yapar — mangan gibi. Mevzuat bunu A-3/a'nın kronik satırına açıkça yazmıştır; "parkinsonizm yapan etken" sorusunda mangan ve CO birlikte doğru olabilir, soru kökündeki maruziyet bağlamına bakmak gerekir.

Biyolojik izlem ve tetkikler. Ekin A-3/a notu: "Gerektiğinde kanda karbonmonoksit veya karboksihemoglobin tayini, elektrokardiyografi, elektroensefalografi ve elektromiyografi yapılır." ÇSGB Meslek Hastalıkları Rehberi de karbon monoksit için parametreyi CO-Hb, materyali tam kan, numune zamanını maruziyet/vardiya sonu olarak verir. ATSDR, kliniklerde bulunan CO-oksimetre cihazlarının basit bir testle kandaki CO düzeyini tahmin edebildiğini belirtir. Üç kaynağın işaret ettiği tek parametre aynıdır: CO-Hb.

Riskli işler: yanlış yapılmış ve defektli ısıtma sistemleri, havagazı şebekesi tamiri, açık ocaklar, CO içeren gaz karışımlarının elde edilmesi-dağıtımı-sanayide kullanılması, garaj, depo ve tamirhanelerdeki çalışmalar, kötü havalandırılan kapalı yerlerde motor işletilmesi, özellikle yeraltı, kapalı yer ve tünellerdeki yangın ve patlamalar, metal karbonillerin elde edilmesi ve kullanılması, kimya sanayiinde sentezler. ATSDR ayrıca gaz ve kömür yakan sanayiler, dumanla dolu ortamlar ve yüksek egzoz bulunan yerlerde çalışmayı sayar.

Sınır değer. Karbon monoksit, Kimyasal Yönetmeliğinin ekinde listelenmemiştir — bu, sınavda öncülleri hatalı soru üretebilen bir boşluktur. Karşılaştırma için ekteki benzer adlı maddeler: karbon dioksit 9000 mg/m³ (5000 ppm), karbon disülfür 15 mg/m³ (5 ppm, Deri işaretli), karbon tetraklorür 6,4 mg/m³ (1 ppm, Deri işaretli). Uluslararası referans olarak ABD OSHA'nın 8 saatlik yasal sınırı 55 mg/m³ (50 ppm), EPA'nın çevresel sınırı 8 saat ortalama 10 mg/m³ (9 ppm)'dir (ATSDR ToxFAQs).

Kanserojenlik. DHHS, IARC ve EPA karbon monoksiti insan kanserojenliği açısından sınıflandırmamıştır (ATSDR ToxFAQs).

Sınavda nasıl sorulur

ÖSYM tarzı soru

Karbon monoksit zehirlenmesinde tanı ve izlem için ölçülen temel parametre aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Aİdrarda trans,trans-mukonik asit
  2. BTam kanda karboksihemoglobin (CO-Hb) (doğru cevap)
  3. Cİdrarda delta-aminolevülinik asit
  4. DEritrositlerde protoporfirin IX
  5. Eİdrarda 2,5-hekzanedion

Cevap BEk "kanda karbonmonoksit veya karboksihemoglobin tayini" der; ÇSGB Meslek Hastalıkları Rehberi de parametreyi tam kanda CO-Hb olarak gösterir. Diğer şıklar sırasıyla benzen, kurşun, kurşun ve n-hekzan parametreleridir.

Son 17 İYH sınavında 'Önemli Toksik Maddeler ve Etkileri' başlığından 13 soru (tüm soruların %1,5'i), 'Kimyasal Risk Etmenleri ve Toksikoloji' modülünün tamamından 161 soru (%18,9) çıktı. Karbon monoksit bu modülün boğucu gazlar alt başlığında en sık sorulan maddedir.

Sık karıştırılan

  1. 1

    CO kimyasal boğucudur, basit boğucu değildir. Basit boğucular (azot, metan, karbon dioksit, argon) ortamdaki oksijeni seyreltir; CO ise hemoglobini bloke ederek oksijen taşınmasını engeller.

  2. 2

    CO kokusuzdur. Doğal gaza katılan kokulandırıcı (merkaptan) CO'nun kendisine ait değildir; CO uyarıcı bir koku vermez.

  3. 3

    Parkinsonizm yalnızca mangana özgü değildir. Ek, CO'nun kronik tablosuna da parkinsonizmi yazar.

  4. 4

    Karbon monoksit ile karbon dioksit karıştırılıyor. Ekte sınır değeri olan karbon dioksittir (9000 mg/m³ / 5000 ppm); karbon monoksit için ekte satır yoktur.

  5. 5

    50 ppm değeri Türk mevzuatı değildir. Sıkça CO sınır değeri olarak verilen 50 ppm / 55 mg/m³, ABD OSHA sınırıdır.

  6. 6

    Akut süre 15 gün, kronik süre 6 aydır. CO'nun kronik yükümlülük süresi, kurşun (3 yıl) ve kadmiyumdan (5 yıl) belirgin biçimde kısadır.

İlgili kavramlar

Bu konudan çıkmış soruları çöz

Konu bazlı notlar, çıkmış sorular ve en çok çıkan konulara göre sıralanmış çalışma planı. Sınava kadar her gün 20 dakika yeter.

Hemen kayıt ol