KKD nedir, ne zaman kullanılır?

Genel kural: KKD son çaredir. Mevzuatın ifadesi nettir: "Kişisel koruyucu donanım, risklerin, toplu korunmayı sağlayacak teknik önlemlerle veya iş organizasyonu ve çalışma yöntemleriyle önlenemediği, tam olarak sınırlandırılamadığı durumlarda kullanılır. (…) İşveren, toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik verir."

Bu ilke Yönetmeliğin amacını da belirler: KKD, risklerin önlenmesinin veya yeterli derecede azaltılmasının teknik tedbirlere dayalı toplu korunma ya da iş organizasyonu/çalışma yöntemleriyle sağlanamadığı durumlarda kullanılacaktır. Aynı öncelik sırası Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda SGÖ Yönetmeliğinde de tekrarlanır (önce ikame, sonra): önce mühendislik kontrolü, sonra toplu koruma (havalandırma, iş organizasyonu), toplu korumanın yeterli olmadığı hâllerde bu önlemlerle birlikte kişisel korunma.

KKD hangi amaçlarla kullanılır?: iş kazası ya da meslek hastalığının önlenmesi, çalışanların sağlık ve güvenlik risklerinden korunması, sağlık ve güvenlik koşullarının iyileştirilmesi.

KKD nedir, ne değildir. Tanım "çalışanı, yürütülen işten kaynaklanan, sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan, çalışan tarafından giyilen, takılan veya tutulan" alet, araç, gereç ve cihazları kapsar. Yönetmeliğin kapsamadığı donanımlar sınavda sorulabilecek yedi kalemdir:

1. Özel olarak çalışanın sağlığını ve güvenliğini korumak üzere yapılmamış sıradan iş elbiseleri ve üniformalar
2. Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetlerinde kullandıkları ekipman
3. TSK, genel kolluk kuvvetleri ve MİT gibi kamu düzeninin sağlanmasına yönelik kurumların kullandığı kişisel koruyucular
4. Kara taşımacılığında kullanılan kişisel koruyucular
5. Spor ekipmanı
6. Nefsi müdafaayı veya caydırmayı hedefleyen ekipman
7. Riskleri ve istenmeyen durumları saptayan ve ikaz eden taşınabilir cihazlar

Her KKD'nin taşıması gereken beş özellik:

1. Kendisi ek risk oluşturmadan ilgili riski önlemeye uygun olur
2. İşyerinde var olan koşullara uygun olur
3. Kullananın ergonomik gereksinimlerine ve sağlık durumuna uygun olur
4. Gerekli ayarlamalar yapıldığında kullanana tam uyar
5. Uygun şekilde CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulundurur

Birden fazla KKD birlikte kullanılacaksa: bir arada kullanılmaya uygun olan ve bir arada kullanıldığında koruyuculuğu etkilenmeyen donanımlar seçilir. (Örneğin baret + kulaklık + gözlük kombinasyonu.)

Kullanım süresi neye göre belirlenir?: riskin derecesi, maruziyet sıklığı, her bir çalışanın iş yaptığı yerin özellikleri ve KKD'nin performansı dikkate alınarak. Yani mevzuat sabit bir süre vermez.

İşverenin somut yükümlülükleri:

• KKD işveren tarafından ücretsiz verilir; imalatçının kullanım kılavuzuna uygun olarak bakım, onarım ve periyodik kontrolleri yapılır, ihtiyaç duyulan parçaları değiştirilir, hijyenik şartlarda muhafaza edilir ve kullanıma hazır bulundurulur (bent e)
• İşveren, KKD'yi hangi risklere karşı kullanacağı konusunda çalışanı bilgilendirir (bent f)
• İşveren, KKD kullanımı konusunda uygulamalı olarak eğitim verilmesini sağlar (bent g)
• KKD'ler, istisnai ve özel koşullar hariç, sadece amacına uygun kullanılır (bent ğ)
• KKD'ler çalışanların kolayca erişebilecekleri yerlerde ve yeterli miktarlarda bulundurulur (bent h)
• Tek kişi tarafından kullanılması esastır; zorunlu hâllerde birden fazla kişi kullanacaksa sağlık ve hijyen problemi doğmaması için her türlü önlem alınır (bent ç)

Seçim süreci. İşveren, risk değerlendirmesi sonucu kullanılması gereken KKD'yi belirler. Değerlendirme üç adımlıdır:

1. Diğer yöntemlerle önlenemeyen risklerin analiz ve değerlendirmesi
2. KKD'nin kendisinden kaynaklanabilecek riskler göz önünde bulundurularak, bu risklere karşı etkili olabilecek özelliklerin tanımlanması
3. Seçilecek KKD'nin özellikleri ile belirlenen özelliklerin karşılaştırılması

KKD'nin herhangi bir parçasında değişiklik yapılırsa bu değerlendirme yeniden yapılır.

Üç ek:

İlgili maddenin kurduğu zincir şudur: Ekteki işlerde ve benzeri işlerde, toplu korunma yöntemleriyle riskler önlenemediği veya tam olarak sınırlandırılamadığı durumlarda KKD kullanılır; ekteki tabloya göre riskler değerlendirilir; işveren ekte belirtilen KKD'lerden gerekli olanları sağlar.

Çalışanın yükümlülükleri. Çalışanlar, İSG Kanununa uygun olarak aldıkları eğitim ve işverenin talimatları doğrultusunda KKD'leri doğru kullanmakla, korumakla, uygun yerlerde ve uygun şekilde muhafaza etmekle yükümlüdür. KKD'de gördükleri herhangi bir arıza veya eksikliği işverene bildirirler. Arızalı KKD, arızalar giderilmeden ve gerekli kontrolleri yapılmadan kullanılmaz. KKD'ler her kullanımdan önce kontrol edilir.

Görüş alma: işveren İSG Kanunu gereğince çalışanların veya temsilcilerinin görüşlerini alır; ayrıca destek elemanları ile çalışan temsilcilerinin, kullanılması gereken KKD'nin belirlenmesi konusunda önceden görüşlerinin alınmasını sağlar.