Asbestozis nedir?

Patogenez. ÇSGB Meslek Hastalıkları Rehberi zinciri şöyle kurar: solunan asbest liflerinin fibrojenik etkileri tekrarlayan hücre hasarına ve kallus oluşturan inflamatuvar sürece yol açar; erken sonuç peribronşiyal ve perivasküler diffüz bağ dokusu oluşumudur; bu, gaz değişiminden sorumlu alveollerin tıkanmasına, dolayısıyla restriktif ventilasyon bozukluğuna ve alveoler gaz değişiminin bozulmasına neden olur. Bu değişikliklerin adı asbestoz (asbest pnömokonyozu, asbeste bağlı pulmoner fibroz)dur. Rehber, asbest liflerinin plörotropik olduğunu, plevral birikimin diffüz plevral fibroz ile hyalinize ve kalsifiye plevral plak gelişimine yol açabildiğini de belirtir.

Mevzuattaki klinik tablo:

"Asbest papillaları" (siğil benzeri deri lezyonları) mevzuata özgü, sınavda çıkması muhtemel bir ayrıntıdır.

Kesin tanı üç ayak üzerine kurulur:

1. Yeterli teknikle çekilmiş göğüs grafisi
2. Yeterli solunum ve dolaşım fonksiyon testleri
3. Balgamda ve asbest papillalarında asbest cisimciklerinin mikroskobik olarak görülmesi

ÇSGB Rehberi radyolojik tabloyu ayrıntılandırır: başlangıçta orta ve alt akciğer alanlarında s, t veya u boyutunda, ILO Pnömokonyoz Sınıflandırmasına göre 1/0–1/1 yaygınlığında ince, düzensiz veya lineer opasiteler görülür. (Silikozisin tersine, asbestoz alt zonları tutar — sınavda ayırt edici nokta.) Semptom üçlüsü nefes darlığı, öksürük ve balgam çıkarmadır; dinlemede krepitasyonlar duyulur. ATSDR de asbestozlu kişilerde "nefes almada güçlük, sık öksürük ve ağır olgularda kalp büyümesi" bildirir.

Süreler ve dozlar. Üç farklı sayı karıştırılmamalıdır:

Rehber, "bir lif yılı"nı, ortalama maruziyet konsantrasyonu m³ başına 1×10⁶ kritik boyutlu asbest lifi olan bir ortamda bir yıl (240 tam işgünü) çalışmakla alınan doz olarak tanımlar. Ayrıca bronş karsinomu ve mezotelyoma için latent periyot 10 yıldan fazladır; buna karşılık mezotelyomalar düşük doz ve kısa maruziyetler sonrasında da gelişebilir ve asbestoz bir yıldan az maruziyetle bile ortaya çıkabilir. Pnömokonyozun 3 yıllık çalışma şartı, süratli seyreden ve ağırlığı saptanmış olgularda Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu kararıyla indirilebilir.

Sigara etkileşimi. ÇSGB Rehberi, sigara dumanı inhale edenlerde asbest maruziyeti sonrası akciğer kanseri riskinin additif etkiden daha fazla arttığını vurgular; ATSDR de asbeste maruz kalmış kişinin sigarayı bırakmasını "sağlığını iyileştirmek ve kanser riskini azaltmak için atabileceği en önemli adım" olarak niteler.

Korunma rejimi. Havadaki asbest ZAOD-TWA 0,1 lif/cm³'ü geçemez. Sağlık gözetiminde akciğer radyografisi tekrar aralığı 2 yılı aşamaz; kayıtlar maruziyet bittikten sonra en az 40 yıl saklanır; asbestoz ve mezotelyoma vakalarının kayıtları SGK tarafından tutulur.

Riskli işler: asbest ve asbestli toprak çıkarılması ve kullanılması, elyaflı materyalin hazırlanması (levhalaştırma, eğirme, örme), asbest artıklarının işlenmesi, asbestli doku-karton-kâğıt yapımı, asbestli çimento (eternit) ve elyaflı çimento ürünlerinin yapımı ve bunlarla çalışma (kesme, delme, frezeleme, perdahlama), ısı ve ses izolasyonu işleri, yapılarda asbestli maddelerle yapım ve yıkma, fren balatası yapımı, borulara asbestli koruyucu materyal veya ateşe dayanıklı boya püskürtülmesi, lastik sanayiinde talk yerine öğütülmüş asbest tozu kullanılması.