Bisinozis nedir?

Etken ve mekanizma. ÇSGB Meslek Hastalıkları Rehberi'ne göre bisinozdan sorumlu tutulan "pamuk tozu", pamuk lifleri, pamuk bitkisinin yaprak ve sap kırıntıları ile topraktan karışmış mikroorganizmalardan oluşan bir karışımdır; bu karışımdaki hangi maddenin hastalığa yol açtığı kesin değildir. Tozun solunmasıyla akciğerlerde histamine benzer bir madde salınımı sonucu bronkospazm meydana gelir. Bronkospazm, toz maruziyetini izleyen saatler içinde ortaya çıkan akut bir tablodur ve hemen daima maruziyetin kesilmesiyle bir süre sonra kendiliğinden düzelir. Yıllar boyunca aynı tablonun tekrarlaması sonucu kalıcı kronik akciğer hastalığı tablosu yerleşir.

Bu mekanizma, bisinozu pnömokonyozlardan farklı kılar: burada akciğerde toz birikip fibrozis yapmaz; bronkospazm ve bronş obstrüksiyonu vardır. Bu yüzden Rehber "radyoloji genellikle önemli bulgu vermez" der — silikozis ve asbestozun tersine, tanı radyografiyle konulamaz.

"Pazartesi hastalığı". Rehberin tanımıyla: "Özellikle hafta sonu tatilinden sonraki ilk iş gününde, çalışmaya başladıktan birkaç saat sonra meydana gelen akut astmatiform tablo tipiktir (Pazartesi hastalığı; Monday sickness). Sonraki günlerde belirtilerin şiddeti azalır, hafta sonuna doğru tamamen kaybolabilir, ancak ertesi hafta aynı belirtilerle seyreden tablo tekrarlar." Ataklar genellikle hafif seyreder; bu yüzden hafif nefes darlığı ve göğüste sıkışma hissi çoğu kez "haftanın ilk günü isteksizliği"ne bağlanıp atlanır.

Klinik evreleme (ÇSGB Meslek Hastalıkları Rehberi) — sınavda doğrudan sorulabilecek bir tablodur:

Mevzuattaki klinik tablo. Mevzuat evrelemeyi üç basamağa indirir ve her basamağa ayrı yükümlülük süresi verir:

Tanı. Ekin C-6 dipnotu tek bir yöntem sayar: "Tanı için yeterli solunum fonksiyon testleri yapılır." ÇSGB Rehberi ölçütü sayısallaştırır: Pazartesi günü, çalışma öncesi değere göre günün ilerleyen saatlerinde (örneğin öğleden sonra) FEV₁'de %10 ve daha fazla düşme hastalık lehine bir işarettir. Tanıda pamuk ipliği yapımında çalışma öyküsü önemlidir.

Süre ve sigara. Rehbere göre kronik akciğer hastalığı tablosu genellikle 10 yıl ve daha uzun süre çalışma sonucunda oluşur ve sigara içenlerde hastalık daha sık görülür. Maruziyetin kesilmesi dışında spesifik tedavi yoktur; gerektiğinde antibiyotik, ekspektoran ve bronkodilatör gibi destekleyici tedaviler yarar sağlar.

Sınır değerler. Pamuk tozu, işlem türüne göre üç ayrı solunabilir toz sınır değeriyle verilmiştir:

Sıralama mantıklıdır: ham pamuğun en çok işlendiği (ve bitki artığı ile mikroorganizma yükünün en yüksek olduğu) çırçır-hallaç-iplik bölümlerinde sınır en katıdır; konfeksiyonda en gevşektir. Karşılaştırma için odun tozu solunabilir 5 mg/m³'tür.

Ekteki "Keten" satırı keten tozu değildir. Ekte "Keten | CAS 463-51-4 | toplam 0,5 | solunabilir 0,9 mg/m³" diye bir satır daha vardır ve solunabilir değerin toplam değerden yüksek olması tablonun içinde tutarsız görünür. Açıklaması kaynaktadır: Ek dipnotu tablonun "1910.1000 numaralı OSHA standardına paralel olarak hazırlandığını" söyler; OSHA Tablo Z-1'de CAS 463-51-4 ketene (keten gazı, CH₂=C=O) için "0.5 ppm — 0.9 mg/m³" satırıdır. Yani ekteki değerler ppm / mg/m³ çiftinin toplam/solunabilir kolonlarına aktarılmış hâlidir; keten bitkisinin tozuyla ilgisi yoktur. Bisinoz için mevzuattaki tek sayısal sınır değer yukarıdaki üç pamuk tozu satırıdır; keten ve kendir tozu için ayrı bir sınır değer tanımlanmamıştır. Sınavda "ekte keten tozu sınır değeri" diye bir soru gelirse tablodaki basılı değerler 0,5 / 0,9'dur, ama bu satırın anlamı budur.

Riskli işler: pamuk tozu ile temas ve pamuk işlenmesiyle ilgili çalışmalar, öncelikle tekstil sanayiinde çırçır, harman, hallaç, tarak ve vater bölümleri; keten ve kendir işlenen işyerleri ve fabrikalar, özellikle bunların ıslatma, soyma, yumuşatma ve iplik bölümleri. ÇSGB Rehberi ayrıca iplik, çırçır, dokuma, konfeksiyon ve örme (triko) sanayilerini sayar.