Meslek hastalığında yükümlülük süresi nedir?
Kısa cevap
Yükümlülük süresi, sigortalının meslek hastalığına sebep olan işinden fiilen ayrıldığı tarih ile meslek hastalığının meydana çıktığı tarih arasında geçen en uzun süredir. Her hastalık için süre, Meslek Hastalıkları Listesinin orta sütununda ayrı ayrı gösterilmiştir.
Ayrıntı
Yükümlülük süresi, bir hastalığın meslek hastalığı sayılabilmesi için işten ayrılma ile hastalığın ortaya çıkması arasında geçebilecek azami süredir. Mantığı şudur: bir etkene maruz kalıp işten ayrılan çalışanda hastalık makul bir süre içinde ortaya çıkmalıdır; aradan çok uzun zaman geçmişse nedensellik bağı zayıflar.
Kanuni dayanak. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre meslek hastalığı işten ayrıldıktan sonra meydana çıkmış ve sigortalı olarak çalıştığı işten kaynaklanmışsa, sigortalının Kanunla sağlanan haklardan yararlanabilmesi için eski işinden fiilen ayrılmasıyla hastalığın meydana çıkması arasında bu hastalık için Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikte belirtilen süreden daha uzun bir zamanın geçmemiş olması şarttır.
Süre her hastalık için farklıdır. Hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı ve bu hastalıkların işten fiilen ayrıldıktan en geç ne kadar zaman sonra meydana çıkması hâlinde sigortalının mesleğinden ileri geldiğinin kabul edileceği Meslek Hastalıkları Listesine göre tespit ve tayin edilir. Listenin sol sütununda zararlı ajanın meydana getirdiği başlıca hastalıklar ve belirtileri, orta sütununda yükümlülük süreleri, sağ sütununda hastalık tehlikesi olan başlıca işler yer alır.
Beş grup:
| Grup | İçerik |
|---|---|
| A | Kimyasal maddelerle olan meslek hastalıkları |
| B | Meslekî cilt hastalıkları |
| C | Pnömokonyozlar ve diğer meslekî solunum sistemi hastalıkları |
| D | Meslek bulaşıcı hastalıklar |
| E | Fizik etkenlerle olan meslek hastalıkları |
Süreler nasıl görünür — ekten doğrulanmış örnekler. Aynı etken için akut, subakut ve kronik tablolara ayrı süreler verilmiş olabilir; süre hastalığın adına değil, listedeki satıra bağlıdır:
| Ek kalemi | Yükümlülük süresi |
|---|---|
| A-6 Cıva ve bileşikleri | akut 15 gün · kronik 1 yıl |
| A-11,a Kurşun ve kurşun tuzları | akut 1 ay · kronik 3 yıl |
| A-21,a Benzol (benzen) ve homologları | perakut 3 gün · akut 15 gün · kronik 3 ay · agranülositoz/panmiyelofibroz 3 yıl · lökozlar 10 yıl |
| A-2 Berilyum ve bileşikleri | akut 15 gün · kronik (berilyoz) 5 yıl |
| C-1,a Silikoz ve silikotüberküloz | 10 yıl |
| C-1,b Asbestoz | 10 yıl |
| C-1,d Sideroz | 5 yıl |
| C-6 Bissinoz | akut 15 gün · kronik 3 yıl |
| E-3 Gürültü sonucu işitme kaybı | 6 ay |
| E-4 Hava basıncındaki ani değişmelerle olan hastalıklar | akut 3 gün · geç zararlar 10 yıl |
Benzol satırı yöntemi iyi gösteriyor: aynı etkenin kronik tablosu için 3 ay, kemik iliği baskılanması için 3 yıl, lökozlar için 10 yıl öngörülmüştür. Kanser gibi uzun latanslı sonuçlara belirgin biçimde daha uzun süreler tanınır.
Süre aşılsa bile meslek hastalığı sayılabilen hâl. Herhangi bir meslek hastalığının klinik ve laboratuvar bulgularıyla kesinleştiği ve meslek hastalığına yol açan etkenin işyeri incelenmesiyle kanıtlandığı hâllerde, listedeki yükümlülük süresi aşılmış olsa bile hastalık Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun kararı ile meslek hastalığı sayılabilir. Bu, sınavda en çok sorulan istisnadır — yükümlülük süresi kesin bir hak düşürücü süre değildir.
Bulaşıcı hastalıklarda özel kural. D Grubu listesinde yer almayan fakat görülen iş ve görev gereği bulaştığı kesin olarak saptanan diğer bulaşıcı hastalıklar da meslek hastalığı sayılır; teşhisin laboratuvar deneyleriyle kanıtlanması gereklidir. Bu hâlde hastalığın en uzun kuluçka süresi yükümlülük süresi olarak alınır.
Maruziyet süresi ile karıştırılmamalı. Yükümlülük süresi işten ayrıldıktan sonra geçen süreyi sınırlar. Bazı hastalıklar için ayrıca işte geçirilmesi gereken asgari bir süre aranır: örneğin pnömokonyozun meslek hastalığı sayılabilmesi için sigortalının pnömokonyoz yapacak yoğunluk ve nitelikte toz bulunan işyerlerinde toplam en az üç yıl çalışmış olması şarttır.
Sınavda nasıl sorulur
ÖSYM tarzı soru
Bir sigortalıda, işten ayrıldıktan sonra Meslek Hastalıkları Listesindeki yükümlülük süresi aşıldıktan sonra bir hastalık ortaya çıkmıştır. Hastalık klinik ve laboratuvar bulgularıyla kesinleşmiş, etken işyeri incelemesiyle kanıtlanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AYükümlülük süresi aşıldığı için hastalık hiçbir şekilde meslek hastalığı sayılamaz
- Bİşyeri hekiminin raporu ile doğrudan meslek hastalığı sayılır
- CSosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun kararı ile meslek hastalığı sayılabilir (doğru cevap)
- DKurum Sağlık Kurulu kararı ile doğrudan meslek hastalığı sayılır
- EYalnızca iş mahkemesi kararı ile meslek hastalığı sayılabilir
Cevap C
Son 17 İYH sınavında 'Türkiye'de Meslek Hastalıkları Sınıflandırması (A, B, C, D, E Grupları)' konusundan 17 soru çıktı (tüm soruların %2'si); yükümlülük süresi kavramı bu grupla birlikte sorulur.
Sık karıştırılan
- 1
Yükümlülük süresi ≠ maruziyet süresi. Yükümlülük süresi işten ayrıldıktan sonraki azami süre; maruziyet süresi işte geçirilmesi gereken asgari süredir (ör. pnömokonyozda 3 yıl).
- 2
Yükümlülük süresi kesin bir sınır değildir. Koşullar sağlanırsa Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu kararıyla aşılabilir.
- 3
Bildirim süresi ile karıştırılıyor. Bildirim süresi işverenin üç iş günlük SGK bildirim süresidir; yükümlülük süresi hastalığın kabulüne ilişkin bir ölçüttür.
- 4
Süre etkene değil, listedeki satıra bağlıdır. Aynı etkenin akut ve kronik tabloları için farklı süreler verilmiştir (ör. kurşunda akut 1 ay, kronik 3 yıl; benzolde kronik 3 ay ama lökozlar 10 yıl).
İlgili kavramlar
Bu konudan çıkmış soruları çöz
Konu bazlı notlar, çıkmış sorular ve en çok çıkan konulara göre sıralanmış çalışma planı. Sınava kadar her gün 20 dakika yeter.
Hemen kayıt ol