Meslek hastalığı nedir?

İki ayrı yasal tanım var ve sınav ikisini de sorabilir:

Tanımın taşıdığı dört unsur şöyle ayrıştırılır:

1. Nedensellik — hastalık işin niteliğinden veya yürütüm şartlarından kaynaklanmalı.
2. Tekrarlanan sebep — meslek hastalığı, iş kazasının tersine ani bir olay değil, yinelenen maruziyetin sonucudur. Bu, iş kazası ile meslek hastalığı arasındaki temel ayrımdır.
3. Geçici veya sürekli olabilir — kalıcılık şartı yoktur.
4. Bedensel veya ruhsal olabilir — yalnızca fiziksel hastalıklar değil, ruhsal engellilik hâlleri de kapsamdadır.

Hangi hastalıklar meslek hastalığı sayılır? Çalışma Gücü Yönetmeliği: "Hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı ve bu hastalıkların, işten fiilen ayrıldıktan en geç ne kadar zaman sonra meydana çıkması hâlinde sigortalının mesleğinden ileri geldiğinin kabul edileceği Meslek Hastalıkları Listesine göre tespit ve tayin edilir." Yani Türkiye liste sistemi uygular: Ekte yer alan hastalıklar, orada gösterilen yükümlülük süresi içinde ortaya çıkarsa meslek hastalığı sayılır.

Liste, üç sütunlu bir yapıdadır:

• Sol sütun: zararlı ajanın meydana getirdiği başlıca hastalıklar ve belirtileri
• Orta sütun: yükümlülük süreleri
• Sağ sütun: hastalık tehlikesi olan başlıca işler

Liste dışı hastalıklar tamamen kapalı değildir. Üç ayrı esneklik hükmü vardır:

• Yükümlülük süresi aşılmışsa: hastalığın klinik ve laboratuvar bulgularıyla kesinleştiği ve etkenin işyeri incelenmesiyle kanıtlandığı hâllerde, listedeki yükümlülük süresi aşılmış olsa bile hastalık Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun kararı ile meslek hastalığı sayılabilir. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu aynı hükmü "Kurumun veya ilgilinin başvurusu üzerine Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayı ile" biçiminde kurar.
• Liste dışı bulaşıcı hastalıklar: D Grubunda yer almayan ama görülen iş ve görev gereği bulaştığı kesin olarak saptanan diğer bulaşıcı hastalıklar da meslek hastalığı sayılır; teşhisin laboratuvar deneyleriyle kanıtlanması gerekir ve hastalığın en uzun kuluçka süresi yükümlülük süresi olarak alınır.
• Uyuşmazlıklar: Yönetmelikte belirlenmiş hastalıklar dışında bir hastalığın meslek hastalığı sayılıp sayılmaması hususunda çıkabilecek uyuşmazlıklar Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır.

Tespitin usulü. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre sigortalının meslek hastalığına tutulduğunun; (a) Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucuları tarafından usulüne uygun düzenlenen sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgelerin incelenmesi, (b) gerekli görülürse işyerindeki çalışma şartlarını ve tıbbi sonuçlarını ortaya koyan denetim raporlarının incelenmesi sonucu Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi zorunludur.

Önleme ve gözetim yükümlülüğü. İSG Kanunu, işverene çalışanları sağlık gözetimine tabi tutma yükümlülüğü getirir; sağlık muayenesi işe girişte, iş değişikliğinde, iş kazası/meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra işe dönüşte talep hâlinde ve işin devamı süresince Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla yapılır. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacaklar, işe uygunluk sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz. Sağlık gözetiminin maliyeti işverence karşılanır ve çalışana yansıtılamaz.

Bildirim. İşveren, sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalıklarını öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde SGK'ya bildirir. İşyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucuları meslek hastalığı ön tanısı koydukları vakaları SGK tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına sevk eder; yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları da tanı koydukları vakaları en geç on gün içinde SGK'ya bildirir.