Meslek hastalığı tanısını kim koyar?

Üç kademeli bir süreç vardır ve sınav bu kademeleri birbirine karıştırmanızı bekler.

1. Ön tanı — işyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucusu

İSG Kanunu: "İşyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucuları; meslek hastalığı ön tanısı koydukları vakaları, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına sevk eder." Aynı hüküm İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli Yönetmeliğinde de tekrarlanır: "İşyeri hekimi, meslek hastalığı ön tanısı koyduğu vakaları, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına sevk eder". İşyeri hekiminin yetkisi ön tanı ve sevk ile sınırlıdır; kesin tanı koyma yetkisi yoktur.

İşyeri hekiminin bu aşamadaki dayanağı sağlık gözetimidir: çalışanların işe girişte, iş değişikliğinde, iş kazası/meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşma sonrası işe dönüşte talep hâlinde ve işin devamı süresince Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla muayene edilmesi.

2. Tanı — yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucusunun sağlık kurulu

Sağlık kurulu raporu, Çalışma Gücü Yönetmeliğinde "Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca düzenlenen sağlık kurulu raporları" olarak tanımlanır. İSG Kanunu: "yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları ise meslek hastalığı tanısı koydukları vakaları en geç on gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir."

Hangi hastaneler "yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucusu"dur? Mevzuat bunları saymaz. Çalışma Gücü Yönetmeliğinin "Meslek hastalığı raporu düzenlemeye yetkili sağlık hizmet sunucuları" başlıklı Geçici ilgili maddesi, 22/1/2011 tarihli ve 27823 sayılı Resmî Gazete ile mülga edilmiştir; yürürlükteki metinde yetkili sunucuların listesi yoktur. Yetkilendirme Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca Kurumca (SGK) yapılır; İşyeri Hekimi Yönetmeliği de yalnızca "meslek hastalığı ile ilgili sağlık kurulu raporlarını düzenlemeye yetkili hastaneler ile işbirliği içinde çalışmak"tan söz eder, hastane adı vermez. Bu yüzden sınav kaynaklarında dolaşan "meslek hastalıkları hastaneleri / devlet üniversite hastaneleri / eğitim ve araştırma hastaneleri" sayımı mevzuat metnine değil, SGK'nın idari yetkilendirmesine dayanır; soru kökü "mevzuata göre" diyorsa güvenli cevap "SGK tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları"dır.

Sevk zincirinin somut bir örneği pnömokonyozdadır. Tozla Mücadele Yönetmeliği, periyodik muayenelerde **ek "Pnömokonyoz Tanı Şeması"**nın dikkate alınmasını ister; okuyucuların ek ILO Uluslararası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesine göre verdiği sonuca göre işveren, Kategori 0 olanları aralıklı muayeneyle takip ettirir, Kategori 1 ve üzeri olanları SGK tarafından yetkilendirilen sağlık hizmet sunucularına sevk ettirir. Ekin dipnotu da aynı zinciri kurar: okuyucu tarafından pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi kabul edilen çalışanlar "meslek hastalıkları tanısı koymakla yetkili hastaneye sevk edilir".

Bu raporun içeriği Çalışma Gücü Yönetmeliğinde ayrıntılandırılmıştır. Rapor, başvuruya neden olan hastalıkla ilgili branş (Göğüs Hastalıkları ve/veya Alerji, KBB, İç Hastalıkları, Nöroloji, Psikiyatri, Dermatoloji, Ortopedi ve benzeri) tarafından, çalışma ortamındaki faktöre bağlı olarak ortaya çıktığı düşünülen hastalığın klinik durumunu ve sekel bulgularını açıklayan detaylı bir tespit içermelidir. Dayanak tetkikler branşa göre belirlenmiştir:

3. Tespit — Kurum Sağlık Kurulu (SGK)

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu: sigortalının meslek hastalığına tutulduğunun; (a) Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucuları tarafından usulüne uygun düzenlenen sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgelerin incelenmesi, (b) gerekli görülen hâllerde işyerindeki çalışma şartlarını ve buna bağlı tıbbi sonuçlarını ortaya koyan denetim raporlarının incelenmesi sonucu Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi zorunludur.

Kurum Sağlık Kurulu, Çalışma Gücü Yönetmeliğine göre "yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca düzenlenecek raporlardaki teşhis ve dayanak belgeleri inceleyerek çalışma gücü kaybı ve meslekte kazanma gücü kaybı oranlarını, erken yaşlanma hâlini ve malullük derecelerini belirlemeye yetkili hekimlerden ve/veya diş hekimlerinden oluşan kurul"dur.

Önemli bir yetki dengesi: sağlık hizmeti sunucusunun raporunda yer alan çalışma gücü kaybı/maluliyet derecesi Kurum Sağlık Kurulu kararlarını bağlayıcı değildir. Usulüne uygun düzenlenmediği tespit edilen rapor, yeniden düzenlenmek üzere ilgili sağlık hizmeti sunucusuna iade edilir; gerekirse ek bilgi, belge veya aynı ya da farklı bir sunucuda yeniden muayene istenebilir.

Son merci — Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu

İki hâlde devreye girer:

• Yükümlülük süresi aşılmışsa: hastalığın klinik ve laboratuvar bulgularıyla kesinleştiği ve etkenin işyeri incelenmesiyle kanıtlandığı hâllerde, listedeki yükümlülük süresi aşılmış olsa bile hastalık Yüksek Sağlık Kurulunun kararı ile meslek hastalığı sayılabilir.
• Liste dışı uyuşmazlıklarda: yönetmelikte belirlenmiş hastalıklar dışında bir hastalığın meslek hastalığı sayılıp sayılmayacağı konusundaki uyuşmazlıklar Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır.

Kurul, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre branşları Kurum tarafından belirlenecek uzman hekimlerden oluşur; üyeleri Millî Savunma Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, YÖK, en fazla üyeye sahip işveren-işçi-kamu çalışanı konfederasyonları, TOBB, TESK, Türk Tabipleri Birliği, Türkiye Ziraat Odaları Birliği ve Kurumun görevlendireceği birer uzman hekimden gelir. Haftada en az bir kez ve en az yedi üye ile toplanır, kararlar salt çoğunlukla alınır; oylarda eşitlik hâlinde başkanın bulunduğu taraf çoğunluk sayılır.